Mắt của con người, một trong những công cụ mạnh mẽ trên Trái Đất
Vào một ngày quang đãng, chúng ta có thể phát hiện chi tiết nhỏ nhất trong tầm nhìn rộng lớn nhất.
Nhưng những gì mắt thấy không phải là bức tranh đầy đủ
Song song với thế giới ta thấy lại là một thế giới rất khác biệt.
Một thế giới vô hình
của những năng lượng và sức mạnh ẩn giấu
hình thành mọi khía cạnh của đời sống trên trái đất.
Công nghệ hiện nay có thể mở cánh cửa vào thế giới ẩn giấu đó
để tiết lộ những bí ẩn và cho chúng ta thấy
cái thế giới thật sự kỳ lạ mà chúng ta đang sống.
BÊN NGOÀI TẦM NHÌN
Một cảnh thường ngày như đường sá, nhà cửa, con người, xe cộ,
lần nữa con số 12 lại bố trí sai chỗ.
Điều gì có thể bình thường hơn?
Ngoài trừ cảnh này chưa hoàn tất.
Bức tranh của chúng ta có được về nó duy chỉ là một mảng ghép.
Có cái gì khác đang xãy ra ngoài kia, điều gì đó mà con mắt
có thể chưa bao giờ nắm bắt được, ngoài trừ thực tế con đường nằm dưới bước chân ta.
Sự thật khác thường là bức tranh chúng ta thấy chỉ là...
cái mảnh vở tí hon của một thực tế lớn hơn nhiều.
Nhưng giờ đây chúng ta có thể nhìn lướt qua thế giới rộng hơn, cái thế giới vô hình,
và thấy nhiều phương cách mà nó đã định hình đời sống chúng ta.
Những người đàn ông này mang đôi găng tay màu be đang săn lùng một năng lượng chết người.
Trực thăng WHIRS
Một năng lượng hiện diện khắp nơi trên trái đất, nhưng hoàn toàn vô hình.
Để tìm được nó, họ đang làm một việc nguy hiểm kinh hoàng nào đó,
mà tôi không chỉ muốn nói đến việc họ ngồi bên ngoài chiếc trực thăng.
Họ sắp bay cách đường dây điện
cao áp nửa triệu volt chỉ vài inch.
Đôi khi chỉ là phản ứng phấn kích, vâng.
Có những tình huống nào đó bạn có thể tiến rất sát vào.
Điều này có vẻ giống một sự phô trương điên rồ,
nhưng họ đang làm điều đó vì một lý do.
Những đường dây điện này tiềm ẩn một sự nguy hiểm chết người to lớn.
Có một trường năng lượng vô hình.
Bạn không thấy nó, vâng, nhưng nếu bạn đến đủ gần, bạn có thể chạm vào và biết được,
bạn có có thể cảm nhận điện chung quanh nó.
Và đó là thứ điện áp khá cao đủ để giết chết bạn.
Bạn đừng nói! Nhưng giờ đây, lần đầu tiên với các camera chuyên dụng
có thể thấy năng lượng ẩn giấu có khả năng làm ông ấy yếu đi
trong đôi găng tay âm ỉ nóng.
Điều gì đã xuất hiện khi 1 đường dây điện bình thường
thực sự cho thấy dấu hiệu của một sự phóng điện mãnh liệt,
đó là một sự rò rỉ điện nguy hiểm thảm khốc tiềm tàng.
Một hiện tượng được biết là sự phóng hồ quang.
Vậy hiện tượng này chính xác là gì?
Bên trong dây dẫn điện bên trên tôi có điện áp hàng ngàn volt
đang tạo ra một điện trường đồ sộ
phát xạ chung quanh đường dây.
Lúc này bạn không thể thấy nó mà đó không chỉ vì trời tối.
Để tôi cho bạn thấy điện trường này thực sự mạnh như thế nào.
Ngay bây giờ tôi là vật cao nhất quanh đây...
Vâng, được thôi, tôi chỉ là!
Vì vậy điện trường đó đang chạy xuyên qua người tôi đến mặt đất,
nhưng nếu tôi bước đi nó sẽ đủ mạnh để làm điều này.
Bây giờ không có dòng điện đi qua,
nhưng điện trường đang bật sáng các bóng đèn này.
Và những đường dây này hoàn toàn bình thường và cách ly tốt, nhưng có
một sự rò rỉ hay hỏng hóc trên đường dây làm cường độ điện trường gia tăng
một cách mãnh liệt đến nỗi nó nạp điện vào lớp không khí bao quanh
và gây ra một sự phóng điện gọi là hồ quang.
Hồ quang điện vô hình càng mạnh, sự rò rỉ điện áp cao càng lớn.
Nếu nó không được chăm sóc, có thể dẫn đến
những hậu quả khó chịu, bao gồm đứt đường dây hay sự chập điện rất nguy hiểm,
và ngay cả hỏa hoạn nữa.
Nó cần được sửa chữa và đó là nơi mà người đàn ông này đang đến.
Như thế, ông ấy đang tiếp cận đường dây điện áp nửa triệu volt.
và ông ấy đang làm gì thế? Vâng, ông ấy sắp gắn mình vào nó.
OK.
Trực thăng WHIRS
Ngay bây giờ tốp bay chỉ được bảo vệ bởi bộ đồng phục bằng sợi lưới kim loại của họ
và với điều kiện là họ không tiếp đất.
Chỉ vài giây, trực thăng và đường dây điện
sẽ liên kết vào nhau, một trường điện khổng lồ dâng tràn chung quanh.
Bằng máy quay camera chuyên dụng, những hình ảnh bắt được cho thấy
hồ quang được tập trung chỗ cạnh bén của cánh quạt hướng về đường dây
và làm tăng điện trường.
Khi không khí phản ứng lại với điện trường gia tăng này
nó tạo ra một luồng ánh sáng vô hình,
cái luồng sáng mà khi camera bật lên đã khám phá.
Nhưng đối với mắt trần
nó lại hoàn toàn là vô hình.
Mà trong tình huống này nó cho ta những hình ảnh tốt nhất!
Đủ để nói rằng đó là một công việc tốt đẹp mà 2 người này đang tiến hành.
Vì rằng chúng tôi hiểu nhau rất rõ, hiểu nhiều đến nỗi chỉ nhìn
cử động của anh ấy.
Bạn biết không? Nếu anh ấy quay đầu hoặc rướn người về phía trái
tôi sẽ hướng trực thăng về phía trái.
Cơ bản, Tracy và tôi thực sự không cần phải nói với nhau câu gì.
Chúng tôi hiểu lẫn nhau tốt đến nỗi chúng tôi sẳn sàng làm được mọi thứ
rất ăn khớp, tôi cho là anh ấy rất OK và chúng tôi đang trên đường dây.
Và khi anh ấy nói trên đường dây, nghĩa là anh ấy đang thật sự ngồi trên đường dây
trên một đường dây đang tải điện.
và bắt đầu thao tác một cách chính xác để rời chiếc trực thăng.
Và khi anh ấy làm điều đó, hồ quang tiếp tục phủ đầy chung quanh.
Nhưng chẳng bao lâu sự liên kết bị đứt đoạn
ánh hồ quang trên chiếc trực thăng biến mất, chỉ còn lại vài điểm sáng lưu lại
trên người đàn ông như để nhắc nhở bạn còn thấy anh ấy
vẫn đang ngồi trên đường dây điện áp cao!
Hồ quang bản thân chúng thật sự là một dây dẫn điện, nhưng nó chỉ là một phần
của thế giới vô hình mênh mông nằm bên ngoài tầm nhìn của chúng ta.
Tôi sẽ cần làm điều này.
Bởi vì mặc dù mắt của chúng ta mạnh mẻ và lanh lợi một cách lạ thường
chúng chỉ bén nhạy đối với bước sóng hẹp của ánh sáng
Nếu bạn vượt qua ánh sáng của một lăng kính, giống như một làn nước mỏng,
nó tách ra những gì bộ não thấy được như là ánh sáng trắng xuyên qua quang phổ
với bảy màu sắc khác nhau, mỗi màu được xác định rõ ở một vị trí.
Đỏ, cam, vàng,
xanh lá, xanh, chàm và tím, dãy quang phổ ánh sáng nhìn thấy được.
Cùng với bảy màu này giải thích cho tất cả các bước sóng của ánh sáng mà chúng ta có thể thấy,
ngoại trừ các màu nằm ngoài quang phổ,
nói cách khác, chúng nằm bên ngoài bước sóng của màu tím và màu đỏ?
Vâng, xa như mắt nhận biết,
không có gì, nhưng điều đó xa thực tế.
Tóm lại, phổ ánh sáng trải dài
vượt xa vùng ánh sáng chúng ta có thể nhìn thấy.
Bạn có thể nghĩ quang phổ ánh sáng hơi giống một chút các phím nhạc trên đàn piano
Hãy tưởng tượng bảy phím nhạc này
đại diện cho dãy quang phổ thấy được và các màu đỏ, cam,
vàng, xanh lá, xanh, chàm và tím quen thuộc.
Cho nên tất cả những gì chúng ta nhìn thấy giải thích quảng tám này.
Nhưng thật ra đó chỉ là một phần trăm tí xíu
của toàn bộ dãy quang phổ ánh sáng.
Nếu bạn muốn nói chính xác,
Đó là 0.00000000001% (một phần vạn tỉ)
Và giống như chiếc piano này có nhiều phím khác,
ánh sáng còn hiện hữu trong nhiều bước sóng khác nữa.
với tia hồng ngoại thấp ở đây và tia cực tím cao ở chỗ này.
Và đó chỉ là bắt đầu.
Nếu dãy quang phổ chúng ta thấy được chỉ là một quảng tám trên đàn piano,
khi đó để đại diện cho toàn bộ dãy sóng từ những tia gamma đến những tia X
và xuyên thẳng đến sóng vô tuyến,
bạn cần chiếc bàn phiếm kéo dài...
Và kéo dài...
Vẫn còn đang...
Vẫn còn đang,
kéo thẳng ra xa đến mặt trời (93 triệu dậm cách trái đất).
Đó là chiếc đàn piano khổng lồ!
Và trong cái vương quốc vô hình không lồ đó
ngay như những vật quen thuộc nhất hoàn toàn có vẻ không giống những gì chúng được thấy.
Riêng mặt trời của chúng ta, một nguồn năng lượng ấm áp ổn định cho sự sống,
làm cho bạn hy vọng mong manh rằng ngày mai có lẽ bạn sẽ có buổi thịt nướng ngoài trời.
Nhưng vượt ra ngoài những gì chúng ta thấy, chúng ta đã có một bức tranh rất khác biệt
của ngôi sao gần chúng ta nhất.
Tia cực tím phát đi từ mặt trời hiền hòa đó trở nên mạnh bạo hung dữ
và tác động cực kỳ nguy hiểm.
Những hình ảnh của tia cực tím thu được từ kính viễn vọng không gian cho thấy đó là luồng khí nén
nóng một triệu độ và loe ra hàng ngàn dậm
bên trên bề mặt của mặt trời.
Chúng ta có thể thấy ngay cả những từ trường mãnh liệt tạo ra những vết đen
và bão trên bề mặt mặt trời.
Và với kính thiên văn dùng tia X phơi bày những gì mà với mắt trần chúng ta không bao giờ có thể thấy được,
bầu khí quyển bên ngoài mặt trời,
đó là một vành đai khí nóng hơn chính cả mặt trời.
Ngược về trái đất, đó là tia X đã biến đổi cách nhìn về thế giới nhìn thấy được của chúng ta,
để chúng ta thấy nó theo một cách thức hoàn toàn mới.
Ý tưởng dùng tia X đến từ thuộc tính rất đơn giản của ánh sáng.
Chúng ta thấy thế giới quanh chúng ta nhờ các tia sáng thấy được phản chiếu từ những đối tượng
đi vào mắt nơi đó các thụ thể trong võng mạc có thể cảm nhận nó.
Tắt thứ ánh sáng đó đi và...
... không thấy gì.
Để thấy bên dưới bền mặt các vật chúng ta cần ánh sáng đủ mạnh để
đi xuyên ngang đối tượng. Nó hơi giống khi ánh sáng lóe lên từ cái đèn pin
đi xuyên ngang bàn tay của bạn, cho thấy hình dạng lờ mờ
của xương bên dưới. Nhưng để thấy đường viền bên ngoài của xương một cách rõ ràng,
chúng ta cần một loại ánh sáng nào đó mạnh hơn, mạnh hơn nhiều thật nhiều,
và đó là những gì tia X, một phần ánh sáng của quang phổ cung cấp.
Đây là một máy X-quang hiện đại nhất trên thế giới
và những gì nó cho thấy dường như là khoa học viễn tưởng thuần túy - Hình ảnh qua tia X
với tốc độ cao và độ nét cao
Đầu tiên, chúng ta có thể thấy chính xác cơ thể làm việc như thế nào
và chúng ta có thể khám phá vài bí ẩn các hoạt động bên trong
của mọi vật từ con người trong chiếc áo lót
đến vô số các loài động vật
Ví dụ như con chuột có thể leo lên sợi xích này dễ dàng, nhưng chỉ với...
hình ảnh X quang mới thấy sự nhanh nhẹn tuyệt vời của nó rõ ràng.
Thay vì dùng chân để làm tất cả mọi thứ,
nó gập lưng lại giống như một con sâu bướm,
cong sống lưng để chịu gần hết trọng lượng cơ thể
Vâng, bằng cách đó chúng đã lan truyền bệnh dịch trên những chiếc tàu.
Chuyển động X quang cho thấy tính năng độc đáo của con tắc kè hoa.
Nó là giống thằn lằn duy nhất có thể leo lên các nhánh cây hẹp
bởi vì với đôi vai chuyển động khác thường cho phép nó xoay
các chân vào bên trong để bám chắc cành cây.
Ồ, hãy xem lưng của người đàn ông này!
Ngay cả con chim cút cũng thấy thú vị khi xem qua chuyển động X quang.
Nhìn xem, nó đang mang một quả trứng!
Với hình ảnh X quang đáng kinh ngạc này
chúng ta có thể hiểu được kỹ thuật chính xác
của người vận động viên hàng đầu này, và so sánh kỹ thuật đó với
vài khả năng phi thường khác trong vương quốc động vật.
Là con người, chúng ta đã tiến bộ rất nhiều trong nhiều lãnh vực khác nhau,
nhưng điều đó khác xa đối với
sự chuyển động đặc biệt của loài thú ăn thịt đã tiến hóa nhằm để săn mồi và giết chóc.
Có lẽ bạn đã không nghĩ rằng con mèo cưng của bạn là một chuyên viên thể dục xuất sắc,
nhưng chính xác nó như thế.
Mặc dầu những vận động viên khỏe nhất
phải nổ lực hết sức để nhảy xuống từ trên cao một khoảng cách hơn hai lần chiều cao của họ.
Nhưng đối với chú mèo nó có thể thoải mái rơi xuống ở một độ cao nhiều hơn 10 lần chiều cao của nó
và lăn mình ra ngủ xem như không có chuyện gì xãy ra.
Bây giờ chúng ta có thể xem tại sao nó như vậy.
Ở đầu gối và mắt cá chân người có miếng đệm rất nhỏ,
trong những khớp này nó không đủ dẻo dai để tiếp nhận sức va chạm khi tiếp đất.
Nhưng với chú mèo, điều đó lại rất khác.
Trước hết, tai mèo không phải chỉ dùng để phát hiện âm thanh như khi bạn mở một hộp thiếc.
Nó còn hoạt động giống như một con quay hồi chuyển cực nhanh, cho nó biết hướng lên là
hướng nào, nên nó có thể xoay người trong không trung để hạ các bàn chân xuống trước.
Đó là chuyển động cơ học của bộ xương
mà sự khác biệt chứa đựng nơi đó.
Những hình ảnh đầu tiên này từng cho biết con mèo thực sự hoạt động như thế nào.
Những cơ bắp giữ khớp vai giãn ra
và khi đó xương bả vai nhô lên
chuyển động thẳng đứng với cơ thể.
Đó là cái giảm xóc hoàn hảo,
và, như có thể
nó cuộn mình ngủ trên sofa 18 giờ liền, chỉ có những chú mèo mới làm được thôi.
Thế giới hằng ngày có lẽ sẽ trông khác hơn,
nếu như chúng ta thấy được phần ánh sáng của tia X trong dãy quang phổ,
và đó chỉ là một trong những thế giới vô hình ngoài kia.
Chỉ cần vượt ra ngoài vùng tia sáng tím của cầu vồng là lọt ngay vào vùng sáng tia cực tím.
Nó hoàn toàn vô hình đối với chúng ta,
nhưng với một số động vật điều đó chưa hẳn đúng.
Đây là chú chuột đồng. Nó quen phóng nước tiểu
để đánh dấu lãnh địa lên các bụi rậm nơi nó sống.
Nước tiểu nó có mùi riêng
nhưng, dĩ nhiên đối với chúng ta nó hoàn toàn vô hình.
Điều khôn ngoan đối với việc thải nước tiểu của chuột đồng là bên trong có chứa
những sắc tố đặc biệt phản chiếu ánh sáng tia cực tím.
Đối với chúng ta dường như đó chỉ là một mảng cỏ bình thường
mà thực ra là nó chứa đựng dấu hiệu sáng trưng.
Nước tiểu bắn ra càng mới, dấu hiệu tia cực tím càng mạnh.
Nước tiểu nói cho các chuột đồng khác biết con đường đó mới mẻ như thế nào,
ngay như phái tính của con vật cũng lưu lại trên đó.
Nhưng lại có một sự sai lầm đối với ...
chỗ nước tiểu vô hình này, bởi vì tuy nó rất hữu ích với các chú chuột,
lại có một động vật khác cũng quan tâm đến thông tin liên lạc bí mật này.
Đối với chú chim ưng đây là bữa tối.
Nhưng đầu tiên nó phải tìm kiếm cái đã.
Màu sắc của chú chuột đồng là lớp ngụy trang hoàn hảo trong bối cảnh xung quanh,
nghĩa là nó rất khó bị phát hiện,
ngay như đối với đôi mắt sắc bén của con chim ưng.
Rủi thay cho chú chuột đồng, chim ưng lại có thể thấy tia cực tím.
Và trong vùng sáng của tia cực tím, vị trí của chú chuột đồng hiện lên rất rõ ràng
dẫn con chim ưng lao thẳng đến nguyên nhân chính này.
Thế giới vô hình của tia cực tím
tiết lộ nhiều điều khác nữa về đời sống của động vật.
Bên cạnh khu vườn mà chúng ta thấy,
có một khu vườn vô hình, một khu vườn của những dấu hiệu và mã số được che giấu,
tất cả được thiết kế để lôi cuốn sự quan tâm của các côn trùng đi qua.
Đó là vì côn trùng không thể nhìn thấy
thế giới của chúng ta rõ ràng chút nào cả, nhưng chúng lại nhìn thấy tia cực tím.
Lấy con ong mật làm ví dụ.
Nhiều bông hoa cần ong để thụ phấn.
Không có viếng thăm của ong, sẽ không có thụ phấn,
không thụ phấn là không có sinh sản, vì vậy đó thật sự là một vấn đề của sự sinh tồn.
Và các bông hoa đã phải tự mình học cách quảng cáo trước những con ong
trong một cách mà loài ong có thể hiểu
bởi vì đối với loài ong khu vườn này trông rất khác biệt.
Lần đầu tiên, những camera độ nét cao có thể cung cấp cho chúng ta
cái nhìn khu vườn của một con ong
phơi bày những hoa văn được che giấu trên những bông hoa mà thường là vô hình
đối với con người.
Những hoa văn mà đối với chúng ta hoàn toàn vô hình.
Trong ánh sáng tia cực tím, những dấu hiệu được thấy xuất hiện trên những bông hoa,
giống như loại mực bí mật.
Các dấu hiệu được gây nên bởi một hợp chất đặc biệt
trong các bông hoa gọi là "flavonoid", một chất gây mùi.
Đối với loài ong, chúng giống như ánh đèn hạ cánh ở sân bay
hướng dẫn chúng thẳng vào
tâm của bông hoa nơi có mật và phấn hoa ở đó.
Nhưng nếu thế giới tia cực tím này tồn tại
chung quanh chúng ta, tại sao chúng ta không thấy?
Câu trả lời nằm ở sự tiến hóa của
cái này,
con mắt. Đó không phải là mắt người, đó là, là mắt heo,
nhưng về sinh lý học nó rất tương tự với mắt chúng ta.
Vì vậy ở phía trước có giác mạc, đó là lớp bảo vệ
Và phía sau nó...
Được rồi, tôi cũng đang co rúm lại.
Phía sau võng mạc bảo vệ
là thủy tinh thể.
Nó đóng một vai trò quan trọng,
phần chủ yếu quyết định loại ánh sáng nào được xuyên qua mắt chúng ta.
Nhưng nó không chỉ là sắp sửa để ánh sáng xuyên qua, mà nó tiến hóa
để trở thành bộ lọc, lọc ánh sáng của tia cực tím mà có thể
theo thời gian lâu dài làm tổn hại mắt chúng ta.
Đó có lẽ là lý do tại sao chim ưng có thể thấy ánh sáng cực tím,
bởi vì tuổi thọ ngắn ngủi của nó.
Chúng hẳn không sống đủ lâu cho tia cực tím
làm tổn hại mắt chúng, nên mắt chúng đã không phát triển để có bộ lọc.
Nhưng có vài cá nhân hiếm hoi thiếu bộ lọc đó
nên đã có thể thoáng nhìn được vào cái vương quốc vô hình đó.
Toàn bộ sự nghiệp của Alan Bradley là dựa trên thị lực.
Là kỹ sư truyền hình, ông chuyên môn chuyển đổi hình ảnh
của cái thế giới chúng ta có thể thấy được thành những điểm sáng trên màn hình TV.
Tôi đã luôn có một sự say mê tuyệt đối với ánh sáng.
Ánh sáng luôn luôn là cả thế giới đối với tôi.
Trong năm 2003, Alan
bị bệnh đục nhân mắt và đã được phẩu thuật để thay thủy tinh thể trong mắt của mình.
Phẩu thuật đã có một tác dụng phụ kỳ lạ.
Cuộc phẩu thuật thành công,
nhưng dường như có cái gì khác thường đã xãy ra đối với thị giác của ông.
Trong 1 cửa hàng tôi đã gom lấy một rỗ trái cây và rau quả
và bước đến chỗ tính tiền của cửa hàng.
Khi ông tiến gần đến quầy trả tiền, thình lình Adam thấy
một loại ánh sáng rực rỡ kỳ lạ mà ông chưa từng thấy trước đây.
Tác động giống như có ai đó
đấm mạnh lên chóp mũi của bạn.
Nó giống như nhận được một cú điện giật qua đôi mắt.
Những gì Alan đang thấy là ánh sáng tia cực tím
từ đèn đen của cửa hiệu dùng để phát hiện tiền giả.
Thông thường thủy tinh thể trong mắt chúng ta ngăn chặn tia cực tím,
nhưng cái thủy tinh thể nhân tạo mới của Alan bằng cách nào đó đã cho phép nó đi qua.
Một trong hai mắt đang thấy bóng đèn với màu tím đậm,
như hầu hết người ta thấy ánh sáng đèn phát tia cực tím.
Đối với con mắt kia nó thấy ánh đèn huỳnh quang màu xanh,
nó có một thứ ánh sáng rực rỡ quanh nó giống như ánh đèn neon màu tím xanh.
Đột nhiên Alan có cái nhìn về thế giới mà hầu hết chúng ta sẽ không bao giờ thấy.
Tôi thấy những điều mà trước đây có thể tôi không bao giờ đã mơ đến.
Điều này xãy ra trông giống như những giọt mưa với ánh mặt trời xuyên qua chúng.
Có một phần đứt đoạn sáng lung linh của quang phổ trong ánh cầu vòng,
được làm sáng rực rỡ nhiều hơn bất cứ ánh cầu vồng nào mà tôi từng được thấy trước.
Phẩu thuật của Alan Bradley đã biến đổi thị giác của ông
vượt hơn những gì ông ấy có thể tưởng tượng.
100 năm trước, bệnh đục thủy tinh thể đã được xử lý theo cách ít phức tạp hơn.
Họ chỉ đơn giản lấy hoàn toàn thủy tinh thể ra bỏ đi.
Đây là tác phẩm của họa sĩ Claude Monet, người Pháp thuộc phái ấn tượng,
nỗi tiếng về việc sử dụng gam màu nóng và xoáy.
Cuối đời mình, bệnh đục thủy tinh thể ở mắt phải của ông bắt đầu ảnh hưởng
đến thị giác của mình và ông đồng ý phẩu thuật để lấy thủy tinh thể ra.
Bạn có thể thấy trong bức tranh của ông rằng nó hoàn toàn
đã thay đổi nhận thức của ông về màu sắc.
Với mắt trái, ông vẽ bức tranh này,
nhưng với mắt phải thiếu đi thủy tinh thể
cùng một khu vườn lại trông
rất khác biệt, lớp màu nước trắng xanh được phủ lên.
Có lẽ ông ấy đã bỏ qua màu đỏ!
Câu trả lời thích hợp là ông có thể đã thấy vùng ánh sáng tia cực tím.
Việc có thể nhìn thấy vùng ánh sáng quang phổ vô hình vượt khỏi mắt trần
đã cho chúng ta thấy thế giới quanh ta rộng lớn hơn.
Cách những con mèo hoạt động, cách các bông hoa tạo nên những panô quảng cáo tí hon.
Tia X và tia cực tím bí mật có thể tiết lộ những điều này.
Dọc theo dãy quang phổ, chỉ cần ra bên ngoài màu đỏ là vùng tia hồng ngoại
và nếu chúng ta có thể thấy phần này của quang phổ, điều đó có lẽ làm thay đổi
sự hiểu biết của chúng ta về thế giới.
Điều này, như thể bạn có thể nói, là một đám cháy rừng.
Đó là một trong những sức mạnh hủy diệt đáng sợ nhất
của thiên nhiên trên hành tinh.
'Hàng trăm ngôi nhà đã bị...'
Cháy rừng đang hoành hành ngoài tầm kiểm soát qua hàng ngàn mẫu đất ... '
Một khi nó vượt qua sự kiểm soát, một trận hỏa hoạn như vậy hầu như là không thể dập tắt được.
Thật là kinh khủng.
Trong đó thật sự đáng sợ nhưng tôi biết tôi hoàn toàn an toàn.
Tôi đang mặc một bộ đồ bảo vệ, nhưng tôi biết tên của kẻ làm pháo hoa
người đang kiểm soát ngọn lửa, nhưng lửa là một lực lượng hủy diệt
mãnh liệt nhất trên hành tinh cho nên chúng ta sợ hãi khi gặp nó.
Nhưng cảnh này không phải là toàn bộ câu chuyện. Để thực sự hiểu rõ giá trị
những gì đang xãy ra trong đó, chúng ta cần nhìn vào cái vô hình.
Ngay trước khi lửa bắt cháy một nhánh cây,
điều gì đó đã xãy ra mà chúng ta không thể thấy.
Nhìn qua tia hồng ngoại, nhánh cây trông giống như đang cháy.
Những gì chúng ta thấy ở đây là sức nóng được hình thành trước khi ngọn lửa xuất hiện,
nhưng những gì thực sự cốt yếu lại đang xãy ra chung quanh nhánh cây.
Những luồng khí siêu nóng
trong không khí bắt lửa trước và đốt cháy nhánh cây.
Nó tiếp tục lan ra.
Quan sát vật gì đang bùng cháy, Ta thật dễ dàng nghĩ rằng
ngọn lửa thật sự đang ở trên vật đó, nó đang thiêu cháy, nuốt chửng vật đó.
bởi vì nó trông giống như thế, nhưng không phải đơn giản như thế đâu.
Những gì xãy ra là do nhiệt làm cho đối tượng
tỏa ra loại khí dễ cháy và khi chúng thoát ra
đã tiếp xúc với oxy trong không khí gây ra ngọn lửa.
Nên những ngọn lửa đó không ở trong vật đang cháy,
mà chúng ở trong không khí chung quanh vật đó.
Đó là lý do tại sao lửa có thể lan tràn nhanh chóng như những làn sóng khí siêu nóng,
xua đi bởi gió, bắt lửa đến mọi thứ nó chạm vào.
Trực thăng WHIRS
Ngăn chận một vụ cháy rừng trước khi nó có thể xãy ra là nhiệm vụ sống còn.
Chúng ta ngẩng đầu lên về phía trái và nhìn những gì dọc theo khoảng rừng trống trải đó.
Đây là vùng hoang dã của tỉnh Alberta,
Các nhân viên phòng cháy đang bay trên cánh rừng
tìm kiếm những dấu hiệu trục trặc đầu tiên.
Chúng tôi cố gắng dập tắt mồi lửa hoang khi nó còn nhỏ để nó không thể phát triển
đến kích cở không còn quản lý được.
Nó có thể chỉ là một cây đang cháy, nên
chúng tôi cần phải phát hiện cây này trong khu rừng.
Đó không thể gọi là một công việc nhàn nhã,
nhưng khi nhìn vào vùng vô hình
có thể thấy nó dễ dàng hơn nhiều, và đó là nơi động vật nhỏ này đang đi đến.
Đây là loài bọ cánh cứng kỳ lạ, trong khi
động vật khác chạy trốn ngọn lửa thì
sinh vật phi thường này lại du hành nhiều dậm để tìm nó.
Nó có một siêu giác quan kỳ lạ phát hiện lửa
mà con người không thể sánh được.
Ồ, chúng tôi đang nhìn vào khu rừng này và chỉ thấy những thân cây, nhưng khi nhìn qua tia hồng ngoại
ta thấy hiện ra một ngọn lửa đang rít lên.
Ngọn lửa nhìn thấy có lẽ ẩn sâu trong rừng,
nhưng ngay như dấu hiệu của một ngọn lửa nhỏ cũng thấy được qua tia hồng ngoại.
Đến gần, chúng ta có thể cảm nhận bức xạ này như nhiệt,
nhưng lửa ta thấy qua tia hồng ngoại đang truyền đi xa hơn nhiều.
Tia hồng ngoại với bước sóng dài phát ra từ ngọn lửa du hành một khoảng cách rất xa
mà con bọ cánh cứng này có thể phát hiện, cho phép nó cảm nhận được lửa từ
khoảng cách xa đến 50 kilomet.
Nó được điểu chỉnh để bắt được tia hồng ngoại nhờ vào
hai cơ quan nhỏ xíu trên hốc ức của nó, mỗi cái chứa khoảng 70 cảm biến.
Các nhà khoa học hiện đang mô phỏng bộ siêu cảm ứng với tia hồng ngoại của loại bọ này
để có thể phát hiện các dấu hiệu ban đầu của các vụ cháy rừng từ trên không.
Và thậm chí từ không gian.
hàng ngàn dậm bên trên trái đất, những bộ cảm biến hồng ngoại trên các vệ tinh
có thể phát hiện các vụ cháy rừng hiển thị rỏ ràng qua các điểm nóng.
Nếu nhân viên cứu hỏa thường xuyên
khai thác công nghệ mới này, điều đó sẽ cách mạng hóa công việc của họ.
Tình trạng lý tưởng là nếu chúng ta
cơ bản có được những con mắt trên bầu trời để chúng ta có thể
sớm dập tắt được lửa khi nó còn trong trứng nước.
Tia sáng hồng ngoại cũng mang đến cho chúng ta
một số điều ngạc nhiên về thế giới tự nhiên.
Lấy ong mật làm ví dụ. Có lẽ bạn nghĩ đến chúng
như những sinh vật khá phiền toái có thể phá hõng cuộc picnic của bạn.
Nhưng với các chú ong thợ, các ong đực và ong chúa trong một tổ ong giống như cái này,
đó là một trí thông minh tập thể mạnh mẽ giống như một máy tính lớn nhất,
chỉ khác là máy tính của bạn không tạo ra mật.
Những con ong thật đáng kinh ngạc.
Bên trong đó trông có vẻ hổn loạn,
nhưng thật ra bên trong hộp gỗ khiêm tốn đó là một trong những
đời sống tinh vi nhất trong lịch sử tiến hóa.
Riêng một con ong tự nó không có đóng góp gì nhiều,
nhưng tập họp lại, ta thấy một hình ảnh rất khác hiện ra.
Để thật sự đánh giá được sự tài giỏi
của siêu tổ chức này, cách nó hoạt động và cách nó kiểm soát môi trường chung quanh,
bạn cần nhìn vào lĩnh vực vô hình.
Nhìn thông thường, những con ong này có lẽ giống như...,
nhưng khi vượt ra ngoài thế giới nhìn thấy được để đi vào ánh sáng hồng ngoại,
chúng ta thấy một số ong đang sưởi ấm các con khác.
Vài chỗ có màu cam rực rỡ
như than nóng, tỏa nhiệt ra quanh chúng,
những chỗ khác thì tối và mát mẻ.
Vượt qua những gì chúng ta thường thấy để vào lãnh vực vô hình,
phơi bày một sự kiểm soát nhiệt chính xác đến nỗi ta phải công nhận rằng
về điểm này đàn ong là một hình thức tổ chức thành công độc đáo.
Nhưng chính xác đâu là những gì nhiệt mang lại?
Vâng, hãy nhìn gần lại, camera hồng ngoại cho thấy nhiệt
đã tập trung vào khu vực trung tâm như thế nào,
lứa ong ở giữa tổ ong, nơi những ấu trùng đang lớn lên.
Con ong này có vẽ tương đối bất động, nhưng nhìn qua ánh sáng hồng ngoại
đó là điểm màu cam sáng rực cho thấy nó đang đóng vai trò một chuyên gia sưởi ấm.
Con ong tự làm ấm bằng cách rung những cơ bắp dùng để bay của nó.
sự rung động này cho phép nó đạt đến 44 độ C.
là nhiệt độ cao mà trước đây người ta nghĩ có thể làm nó chết.
Những con khác có vẽ giống như chúng đang ngủ yên lặng
mà thực ra là những quả cầu lửa tí hon.
Chúng làm điều này vì chúng giữ vai trò làm mẹ đặc biệt cho những con còn non.
bằng cách giữ cho chúng ấm, bởi vì không có sự ấm áp đó
những con sơ sinh này không thể lớn và phát triển.
Và bây giờ chúng ta biết tại sao ong lại tiêu phí nhiều thời gian cho việc tìm kiếm mật hoa
mà sẽ trở thành mật ong,
bởi vì đó là thứ mật dùng làm nhiên liệu cung cấp cho những con ong sưởi ấm này.
Hai phần ba mật liên tục cung cấp cho trung tâm sưởi ấm
để giữ các con non ấm áp.
Đây là thời điểm hiếm hoi thấy được qua tia hồng ngoại cách mà những con ong
sưởi ấm đã kiệt sức nằm trên lớp mật dự trữ, đang được tái nạp nhiên liệu
trước khi trở lại làm công việc cung cấp nguồn ấm đó.
Những hình ảnh này đã tiết lộ điều gì đó thật phi thường.
Bằng cách kiểm soát chính xác nhiệt độ, những con ong sưởi ấm này đang
kiểm soát số phận của con non.
Được ấp ở 34 độ
chú ong sơ sinh này có thể trở nên một kẻ giữ nhà tầm thường,
nhưng nếu được giữ ở nhiệt độ cao hơn chỉ 1.5 độ, nó có thể trở thành
một tay tìm kiếm thức ăn thông minh, sống lâu hơn gấp 10 lần.
Chúng ta không có những sự khám phá mới mẽ đáng kinh ngạc
vào những bí mật của tổ ong, nếu như không có khả năng nhìn được ánh sáng
bên ngoài dãy quang phổ thấy được của chúng ta.
Đó không chỉ là hành vi của
những con ong mật mới được phơi bày nhờ sự trợ giúp của tia hồng ngoại
mà ngay trong thế giới của động vật còn có những sinh vật khác mà chúng ta
chỉ hiểu biết đầy đủ khi nhìn vào phần này của thế giới vô hình.
Những hang động này ở miền nam nước Mỹ là nhà của
loài dơi không đuôi hơn 5000 năm qua.
Nhưng những gì họ có được ở đây luôn luôn là điều bí ẩn
bởi vì ngay khi các nhà khoa học bật đèn lên để quan sát chúng,
thì hành vi tự nhiên của chúng đã thay đổi.
BAT WINGS FLUTTER DƠI VỖ CÁNH
Mỗi chiều khi chạng vạng tối, hàng chục ngàn con dơi
tuôn ra khỏi cửa hang để tìm thức ăn.
Quang cảnh trông như hoàn toàn hổn loạn,
nhưng với camera hồng ngoại có thể nhìn xuyên qua bóng tối
chỉ ra rằng đây không có chút gì hổn loạn cả.
Thay vào đó, những con dơi bám chặc vào đường bay đặc biệt theo đường xoắn ốc
như khi chúng bay ra khỏi hang động và khi chúng bay về.
Một khi ở trong hang,
camera hồng ngoại cho thấy những con dơi này đã sống như thế nào.
Những chấm nhỏ màu cam sáng thực ra là
hàng trăm ngàn con dơi đang treo mình từ trên trần hang.
Đó là nửa triệu con dơi đang chen chút nhau trong phạm vi chỉ 200 mét vuông.
Nhưng đó không phải là do chúng thiếu chỗ
mà màu cam dày đặc đó cho thấy rằng chúng đang điều chỉnh thân nhiệt
bằng cách rúc vào nhau cho được ấm áp.
Qua ánh sáng hồng ngoại ta có cái nhìn mới về hành vi của loài dơi.
Vùng màu xanh đậm lạnh hơn nằm trên đôi cánh.
Chúng ta biết rằng chúng cần trải rộng cánh và vỗ cánh trong lần khởi động cần thiết
trước khi tung mình vào không trung.
Ở mọi đường phố của mỗi thành phố, đều có thế giới vô hình luôn hiện hữu quanh ta.
Nếu mắt chúng ta có thể nhìn thấy vùng ánh sáng hồng ngoại của quang phổ
căn bếp của bạn đột nhiên sẽ trở nên một thế giới hổn độn
của các năng lượng và hoạt động được che giấu.
Đây là những dòng xoáy không khí bị xô đẩy bởi sức nóng của cơ thể chúng ta.
Và ở đây, bên ngoài cái nhìn thông thường,
chính là lúc một quả trứng đang biến đổi.
Khoảng 80 độ C, các protein trong quả trứng bị nhồi ép.
Làm biến đổi màu trắng của quả trứng, vâng, màu trắng!
Chúng ta có thể thấy màu đỏ lấp lánh của yếu tố phát sinh nhiệt,
nhưng những gì chúng ta không thể thấy là sự tuôn tràn rất lớn của ánh sáng hồng ngoại...
...kích thích sự hình thành
phân tử gọi là acetyl tetrahydropyridine...
cho chúng ta bánh mì nướng.
Những việc như nướng, đun sôi, nấu ăn -
chỉ có thể thấy được nhờ vào thế giới vô hình của tia hồng ngoại.
Hồng ngoại và tia cực tím là khá gần gũi với ánh sáng quang phổ nhìn thấy được.
Giờ đây chúng ta cùng với nó du hành xa hơn
vươn tới vùng xa của thế giới vô hình
đến một phần của quang phổ
làm thay đổi thế giới hiện đại của chúng ta -
sóng vô tuyến.
Vâng chúng cũng là một phần của quang phổ.
Khi nhà vật lý Đức Heinrich Hertz phát hiện ra sóng vô tuyến vào năm 1857
sinh viên của ông có lẽ bị ấn tượng, nhưng ông thì không.
Đây là những gì ông nói,
hiễn nhiên ông nói bằng tiếng Đức.
''Đây là những sóng điện từ bí ẩn
mà chúng ta không thể thấy với mắt trần, nhưng chúng hiện hữu ở đó.
Chúng là thứ gì đó không giá trị!''
Vâng, điện thoại di động, truyền hình, đài phát thanh, tất cả những thứ này
đã sử dụng cái thứ gì đó của cái thứ vô giá trị đó!
Sóng vô tuyến đã thay đổi thế giới chúng ta sống,
truyền tải những cuộc hội đàm, âm nhạc, hình ảnh, thông tin
đôi khi qua hàng ngàn dặm và trong hàng ngàn cách khác nhau,
nhưng, bởi vì chúng ta không thể nhìn thấy, ngữi, hoặc sờ được chúng,
nên chúng ta lại dễ dàng quên đi cách mà chúng đã tác động cơ bản
lên cuộc sống hiện đại của chúng ta.
INDISTINCT RADIO TRANSMISSIONS SỰ TRUYỀN TẢI SÓNG VÔ TUYẾN KHÔNG RÕ RỆT
Không khí quanh ta có lẽ trông hoàn toàn trống rỗng
nhưng thực tế là có thứ gì đó mà...
Nếu chúng ta có thể thấy được, chúng ta sẽ nhận thấy sóng vô tuyến
đã trở nên dày đặc như thế nào trong thế kỹ 21.
Và hạnh phúc thay, những nhà khoa học như người đàn ông này
có thể đo lường chính xác những tín hiệu để chúng ta có thể hình dung
cái thế giới vô hình quanh ta.
Alô, chào mẹ.
Vâng.
Đây là thế giới mà hầu như hoàn toàn nhân tạo.
Nguồn sóng vô tuyến tự nhiên trên trái đất rất hiếm,
chúng hầu như chỉ được tạo ra bởi thời tiết khắc nghiệt như ánh chớp, nhưng
không khí quanh ta lại được nêm đầy sự lưu thông sóng vô tuyến của thế kỷ 21.
Mỗi điện thoại di động là một máy phát vô tuyến tí hon.
Những vật khác nhau như lò vi sóng và phụ kiện không dây cho máy vi tính của bạn
tất cả chúng đều hoạt động bởi sóng vô tuyến.
Bất cứ khi nào bạn khóa hay mở khóa xe ôtô của bạn, đó là xung vô tuyến đang hoạt động.
Trong thực tế, hiện có hàng trăm ứng dụng khác nhau
đang đổ trút ra sóng vô tuyến.
Vào bất kỳ thời điểm nào, có thể có hàng ngàn, hàng trăm ngàn
hay thậm chí có hàng triệu thông điệp riêng rẽ được truyền đi.
BABBLE OF MIXED RADIO TRANSMISSIONS TIẾNG LAO XAO CỦA SỰ TRUYỀN TẢI SÓNG VÔ TUYẾN HỔN TẠP
Sóng vô tuyến đã biến không khí trống rỗng quanh ta
trở thành mạng lưới dày đặc những tín hiệu vô hình,
mà thực sự không tệ đối với "thứ gì đó vô giá trị (!)"
Nhìn vào phần này của quang phổ
giúp chúng ta hiểu rõ hơn hành tinh của chúng ta.
Nó tiết lộ những bí ẩn của toàn thể vũ trụ,
giải đáp một vài vấn đề cơ bản nhất.
Nhìn lên bầu trời đêm và ngay như bạn may mắn có được một đêm quang đãng,
thì thực sự cũng không có gì nhiều để quan sát.
Có lẽ, sẽ thấy được những ngôi sao, một vài thiên hà.
Nhưng hình ảnh chúng ta có được về bầu trời đêm rất hạn chế
bởi vì bên ngoài những bức tranh thấy được đó
có một bức tranh khác với rất nhiều chi tiết.
Nhưng để tự thấy điều đó bạn cần được trợ giúp.
Bạn cần có một kính thiên văn được thiết kế để nhìn được ánh sáng vô hình.
Kính thiên văn giống như cái này đặt ở Jodrell Bank,
đang biến đổi tầm nhìn của chúng ta về vũ trụ...
cho phép các nhà khoa học lần đầu tiên nhìn sâu vào không gian xa xăm
vượt qua những gì mắt chúng ta có thể thấy.
Đây là hình dãy Ngân hà của chúng ta trong dãy quang phổ ánh sáng thấy được.
Những kính thiên văn có thể nhìn được tốt hơn mắt trần,
nhưng vẫn có những vùng rộng lớn có vẻ vẫn còn hoàn toàn tăm tối.
Vâng, đó là bởi vì phần lớn không gian chủ yếu chứa đầy bụi,
những mảnh vụn vũ trụ của các ngôi sao chết, và bụi này ngăn tầm nhìn của chúng ta,
nên có khá nhiều giới hạn đối với những gì chúng ta thấy
với một ít sự trợ giúp trong phần thấy được của quang phổ.
Nhưng giờ đây, một thế hệ kính thiên văn mới có thể nhìn vào
chỗ đó rất giống hình ảnh của dãy Ngân hà thấy được của chúng ta
trong những phần khác của quang phổ.
Từ sóng vô tuyến đến tia gamma,
tia X và tia hồng ngoại.
Đây không phải là chỉ là một loạt
các hình ảnh mát lạnh, chúng cung cấp một bức tranh nhiều chi tiết hơn
về vũ trụ của chúng ta. Hãy xem khu vực này của không gian.
Trong dãy ánh sáng quang phổ thấy được cho thấy một đám mây khí trong bóng mờ ...
nhưng nhìn qua ánh sáng hồng ngoại cho thấy một sự tập trung dày đặc
vật liệu của các ngôi sao.
Đây chính là quá trình hình thành của những ngôi sao mới.
Năm, bốn,
ba, hai, một và phi thuyền con thoi Discovery đang phóng đi.
Bình minh của kỹ nguyên không gian đã cho phép các nhà khoa học thấy được
xa hơn vào trong bầu trời vô hình.
Kính thiên văn đặt trên quỹ đạo vòng quanh trái đất có thể khám phá
những phần xa thẩm của không gian, như ánh sáng của tia X và tia gamma.
Đây là hình ảnh khác về bầu trời thấy được,
nhưng nhìn qua tia X nó phơi bày điều này.
Hình ảnh kỳ lạ này
cho thấy không gì hơn là cái chết của một ngôi sao.
Bạn sẽ nghĩ rằng không gian trống rỗng và yên tĩnh.
thực ra, nó đầy bạo lực, năng động và dễ nổ.
Đây là phòng kiểm soát tại Jodrell Bank,
vẫn còn ở vị trí hàng đầu của ngành thiên văn hiện đại,
nhưng ở tốp đầu của những phát minh của thế hệ kính thiên văn này
còn có cả một thế hệ mới những kính thiên văn khổng lồ
đang được tạo dựng để nhìn xa hơn nữa vào sự vô hình.
Và bây giờ chúng đang giúp ta thăm dò một trong những bí ẩn cốt yếu
và hấp dẫn nhất của vũ trụ,
đó là sự hiện diện của những lỗ đen.
Bây giờ, tôi không muốn là người gây hoang mang
nhưng về mặt lý thuyết, có lẽ có một lỗ đen siêu khổng lồ
ngay tại trung tâm của thiên hà chúng ta.
Một khối đen trung tâm
mà quanh nó thiên hà được hình thành, nhưng làm cách nào bạn tìm thấy nó?
Nghe qua có vẽ dễ dàng khi bạn chỉ nghĩ về nó, nhưng thấy được một lỗ đen
là một thách thức to lớn vì một lý do đơn giản là lỗ đen
không phát ra BẤT KỲ loại ánh sáng nào từ BẤT KỲ phần ánh sáng nào của quang phổ.
Xét trong một ý nghĩa nào đó, nó là đối tượng vô hình cuối cùng.
Cho nên, việc tìm kiếm nó, như bạn tưởng, rất phức tạp
tất nhiên trừ phi bạn có
một trong những kính thiên văn thấy được ánh sáng vô hình mạnh nhất trên thế giới.
Và đây là ở vùng cao Andes của Chi lê, chính xác đó là cái này đây.
Nhìn vào ánh sáng hồng ngoại, các nhà thiên văn bắt đầu thăm dò
càng ngày càng sâu vào một mảnh vá tí hon đặc biệt của bầu trời.
Và, sau cùng,
họ đã phát hiện một tập hợp các ngôi sao dường như bị khóa trong quỹ đạo
chung quanh một khu vực rộng lớn
không có gì trong đó.
Họ đã tìm thấy nó, một lỗ đen siêu lớn,
ba triệu lần lớn hơn mặt trời,
ngay tại trung tâm dãy Ngân hà của chúng ta.
Việc có khả năng nhìn thấy những gì một khi nó trở thành vô hình
giúp chúng ta mở khóa những bí ẩn to lớn của vũ trụ -
từ đâu nó đến, nó hướng về đâu
và cái phạm vi tuyệt đối của một vũ trụ mà mặt trời của chúng ta
chỉ là một ngôi sao cô đơn trong một thiên hà có đến 100 tỉ cái,
và thiên hà của chúng ta chỉ là một
của 100 tỉ thiên hà khác trên vũ trụ được biết đến.
Mà ngay như trái đất cũng chỉ là một hành tinh bé nhỏ
trong cái vũ trụ vô cùng mênh mông,
được nhìn thấy qua dãy quang phổ vô hình đó
từ tia cực tím...
đến tia hồng ngoại và ra khỏi...
...nó được thấy là một hành tinh khá tuyệt vời và đáng chú ý.
Cho nên, lần tới khi bạn ra khỏi cửa nhà bước vào thế giới,
hãy nhớ là còn có rất nhiều thế giới hơn thế đang tiếp diễn quanh ta
nếu như chúng ta có thể thấy nó.
Cám ơn.
Subtitles by: Red Bee Media Ltd. E-mail: subtitling@bbc.co.uk
Dịch bởi: cadtran hdvietnam cadtran2208@gmail.com